'Ik begrijp voor het eerst wat geloven is'

Eugène Brussee

Om het katholieke geloof te leren kennen, of om er gewoon meer van te weten als gelovige, is de zogeheten Alpha-cursus heel geschikt. De simpele formule blijkt aan te slaan en heeft zelfs bekeringen tot gevolg. De cursus wordt al in zo'n 35 parochies in Nederland gegeven.

Aan tafel onder het eten in het parochiezaaltje naast de Petruskerk in Leiden vertelt Richard van Kooij (35) - een van de ongeveer dertig deelnemers aan de Alpha-cursus in Leiden - dat hij als niet-gelovige geïnteresseerd was om te weten wat christenen nu eigenlijk geloven. 'Als je verder wilt met God dan moet je ook een relatie met Hem hebben'

"Ik wilde ontdekken waarom mensen nou naar die ene kerk gingen en of ik het geloof ook kon voelen en of ik het wel wilde. Het viel me met name in andere landen op, waar ik ontwikkelingswerk deed, dat mensen die weinig hebben, door hun geloof toch gelukkig zijn. En ik heb ook gemerkt dat naarmate mensen gaan verwesteren ze minder gaan geloven. Ik ben zelf niet gedoopt. Thuis deden wij altijd een beetje lacherig over geloof. Nu heb ik er een ander beeld van, vooral ook door de uitwisseling van ervaringen met mensen die wel geloven.

Het is namelijk meer dan geloofsoverdracht een mogelijkheid om kennis te nemen van het geloof.

'Mensen die nog niks weten, niks geloven of van een andere kerk zijn, moeten kunnen meedoen.'

Mensen die nog niks weten, niets geloven of van een andere kerk zijn, moeten kunnen meedoen. Deze vorm van 'pre-catechese' is begonnen in de protestantse kerken waar ze een grote bloei kent. In 1998 is in Den Haag het katholieke Alphacentrum opgericht en is met de eerste katholieke Alpha-cursus begonnen, door pastoor Smith, die sinds een paar jaar pastoor in Leiden is. "Je ziet dat in eerste instantie veel parochianen op de cursus afkomen. Maar als je Alpha blíjft geven, krijgt het een bekende klank en komen er ook meer randkerkelijken en niet-gelovigen op af. Ze zijn van alle leeftijden en met allerlei sociale en kerkelijke achtergronden. Mensen hebben vaak een sluimerend verlangen naar geloof. Catechese is dan een sprong te ver en vieringen ook. Alpha is dan een goed voortraject."

Bijbel lezen
Lenie Hensing (59) uit Leiden is iemand die via de parochie naar de cursus is gekomen. "De opzet met een maaltijd waar elke avond mee begint, vind ik heel leuk. Ik ben zelf katholiek, maar had het gevoel dat ik er te weinig vanaf wist. Een hele tijd heb ik er met de pet naar gegooid. Ik had nooit de bijbel gelezen. Door deze cursus ben ik de bijbel gaan lezen. En ik probeer een beetje een beter mens te zijn. Ik ben wat meer begaan met mensen omdat ik over m'n geloof ben ga nadenken. Je gaat er ook bij stilstaan, dat je niet alleen gebedjes opprevelt.

Het hoogtepunt van de cursus was voor mij de dag uit, waarop we met z'n allen naar de kerk gingen en ik kon vragen om te bidden voor datgene wat voor mij op dat moment belangrijk was." 'In Den Haag heb ik 14 mensen vanuit de Alpha-cursus kunnen opnemen in de Kerk'

Nico Vester (44) uit Hillegom is katholiek opgevoed, maar heeft na z'n twintigste de Kerk vaarwel gezegd. "Toch voelde ik op een gegeven moment een gemis en ben ik weer naar m'n oude kerk gegaan. Maar daar kon ik het niet vinden. Zo ben ik in een evangelische kerk in Katwijk terechtgekomen. Deze cursus volg ik om te kijken waarom ik het niet kon vinden in m'n eigen Kerk."

De Alpha-cursus is sinds haar ontstaan eind jaren tachtig van de vorige eeuw een wereldwijd fenomeen geworden. In tien bijeenkomsten en een weekend worden veertien kernthema's van het geloof uitgelegd en besproken: Wie is Jezus? Hoe de bijbel lezen? Wat is bidden? Is God door de Heilige Geest te ervaren? Hoe keuzes maken? Wat heeft de Kerk hiermee te maken? Etc. Het gaat duidelijk niet over 'een christelijk programma' maar om de persoonlijke relatie met Christus. De van opzet protestantse cursus heeft inmiddels ook een weg gevonden in de katholieke Kerk. Regelmatig wordt in het Katholiek Alpha Centrum een informatiedag gehouden. Zo'n dag is bedoeld voor parochieverantwoordelijken - en andere geïnteresseerden - die de Alpha-cursus zouden willen gaan geven. In principe kan iedere parochie een Alpha-cursus beginnen, maar altijd in overleg met de plaatselijk priester of pastoraal werker. Het katholiek Alphacentrum kan ondersteuning bieden en zet de data van de verschillende cursussen op internet. Deze informatiedagen vinden plaats aan de Oude Molstraat 37 van 10.30 tot ongeveer 15.30 uur. Info: (070) 3563373 of info@rk-alphacentrum.nl, ook www.rk-alphacentrum.nl.

Breekpunt
Wereldwijd wordt de Alpha-cursus op één bepaalde manier gegeven, zowel qua vorm als qua inhoud. Pastoor Smith: "Je kun daar ook niet zomaar van afwijken, omdat het z'n eigen dynamiek heeft. Zo is het aardige van Alpha dat elk van de tien bijeenkomsten met een maaltijd begint, waar tijd is voor ontmoeting en als aanloop naar de inleiding van twintig minuten."

Vandaag gaat de inleiding over het wiel van het geloof met de vier spaken van gebed en bijbel, gemeenschap, beleven en belijden en vieren. Met de vraag welke van de vier 'spaken' voor ieder het meest belangrijk is, worden de cursisten naar de deelgroepjes gestuurd. 'Het voordeel van Alpha is dat mensen anoniem kunnen meedoen'

In het deelgroepje van pastoor Smith blijkt de gemeenschap voor velen een belangrijk element. Maar er is ook ruimte voor de twijfels over het geloof van een wat oudere deelnemer. Dat laatste is volgens pastoor Smith ook heel belangrijk. "Het is het subjectieve gedeelte van de cursus, waardoor de deelnemers voelen dat het geloof hun niet wordt opgedrongen." Halverwege de cursus is er een weekend of alleen een zaterdag. Dan doet de groep iets ontspannend en is er op het einde van de dag een eenvoudige gebedsviering. "Het is een moment waarop de cursus van het hoofd naar het hart gaat, van het rationele naar het relationele, de verhouding met God. Want als je verder wilt met God, dan moet je ook een relatie met Hem hebben. Die dag samen is een soort breekpunt. Belangrijk is dat er geen verborgen agenda bijzit van zieltjeswinnerij, om de kerk te vullen of om kritische mensen de mond te snoeren. Het past wel binnen de nieuwe evangelisatie, maar biedt dit aan zonder er verwachtingen bij te hebben."

Ik begrijp voor het eerst wat geloven nu is en dat geloven iets positiefs is. Het heeft me geholpen God te ervaren. Ik heb hier geleerd dat ik het niet ben geweest die de eerste stap heeft gezet, maar dat God die stap al gedaan heeft." Of ze katholiek wil worden, weet ze nog niet. "Het is nog te vroeg, ik moet me er nog meer in verdiepen. Maar als ik in de katholieke Kerk kom, vind ik wel iets van God. Het mooie is dat ik het geloof als een uitnodiging voel. De keuze is aan mij."

Katholiek worden
Pastoor Smith heeft de ervaring dat sommige deelnemers na zo'n Alpha-cursus aangeven dat ze katholiek willen worden. "In Den Haag heb ik 14 mensen vanuit de Alpha-cursus kunnen opnemen in de Kerk. Ik hoorde van een andere priester in Den Haag dat hij drie mensen via die weg heeft begeleid om katholiek te worden. In de parochie van Poeldijk waren het er twee. Het voordeel van Alpha is dat mensen anoniem kunnen meedoen aan zo'n cursus zonder te hoeven zeggen dat ze erover denken om katholiek te worden. Soms gebeurt het ook pas na een jaar of nog later dat ze besluiten er wat meer mee te doen." Maar niet iedereen zet door en altijd haken er wel een paar mensen af. "Dat gebeurt altijd vóór het weekend. Daarna eigenlijk niet meer." Voor hen die meer willen na de Alpha-cursus is er de catechesecursus 'Van Alpha naar Omega' die expliciet over de Kerk en de sacramenten gaat.

Pastoor Smith zelf weigert de Alpha-cursus een succesformule te noemen. "Belangrijk is dat de cursus gedragen wordt door gebed, zowel van tevoren als tijdens de cursus. We zeggen dan wel dat het vruchtbaar is, omdat het vruchten draagt, omwille van het gebed en de mensen die er zijn. Sommigen vruchten zijn zichtbaar, andere niet. Maar we horen wel van alle kanten dat er verschillende deelnemers zijn die er ontzettend veel aan hebben."

Bovenstaande reactie is niet vrijelijk over te nemen voor publicatie elders.
(c) Katholiek Nieuwsblad, april 2003. Foto's: (c) Jos van Leeuwen.